Escalas de Autorregulação na Aprendizagem Musical: uma revisão sistemática da literatura
DOI:
https://doi.org/10.33054/ABEM202533109Palavras-chave:
Autorregulação da aprendizagem, escalas de mensuração, prática instrumental.Resumo
Este artigo apresenta uma revisão sistemática da literatura sobre instrumentos de mensuração da autorregulação da aprendizagem (SRL) no contexto musical. Foram analisados estudos que utilizaram. escalas validadas para investigar como músicos desenvolvem processos autorregulatórios durante o estudo e a preparação para a performance. Os resultados demonstram que esses instrumentos permitem identificar, de forma consistente, aspectos centrais da SRL, como organização da prática, definição de metas, gerenciamento do tempo, monitoramento, uso de recursos internos e externos e regulação emocional. As evidências indicam que músicos que desenvolvem esses processos apresentam maior autonomia, práticas mais constantes, melhor gestão de desafios técnicos e emocionais e ganhos expressivos na qualidade interpretativa e no desempenho performático. A análise dos estudos revela, ainda, que a presença de comportamentos autorregulatórios está diretamente associada à melhoria da eficiência na prática instrumental, mas não são observadas nessas escalas, métricas para identificar a autorregulação do músico como professor de instrumento e suas implicações para a formação docente.
Downloads
Referências
ARAÚJO, Marcos Vinícius. Measuring self-regulated practice behaviours in highly skilled musicians. Psychology Of Music, v. 44, n. 2, p. 278-292, 2016a. Disponível em: https:// journals.sagepub.com/doi/10.1177/0305735614567554. Acesso em: 23 set. 2024.
ARAÚJO, Marcos Vinícius. O desenvolvimento de um questionário de comportamentos autorreguladores da prática musical em intérpretes. Música Hodie, v. 15, n. 1. 2016b. Disponível em: https://www.revistas.ufg.br/musica/ article/view/39604. Acesso em: 13 out. 2024.
ARAÚJO, Marcos Vinícius. Self-regulatory behaviours and flow dispositions in musical practice: a survey with advanced performers. Tese (Doutorado em Música) – Departamento de Comunicação e Arte, Universidade de Aveiro, Aveiro, 2016c. Disponível em: http://hdl.handle. net/10773/15836. Acesso em: 11 mar. 2025.
BALAPUMI, Rohini. Factors and Relationships influencing Self-Regulated Learning among ICT students in Australian Universities. Tese (Doutorado em Psciologia) – Perth: Curtin University, 269 p., 2015.
BANDURA Albert. A evolução da teoria social cognitiva. In: BANDURA, Albert; AZZI, Roberta Gurgel; POLYDORO, Soely. Teoria social cognitiva: conceitos básicos. Porto Alegre: Artmed, 2008. Cap. 1, p. 15-41. Tradução: Ronaldo Cataldo Costa.
BOON, Ebru T. Self-regulated learning skills of prospective music teachers in Turkey. International Journal of Music Education, v. 38, n. 3, 2020.
BURAK, Sabahat; ATABEK, Oğuzhan.; ORHON, Günseli. Relationships between musical behaviors and emotional states, humor styles, and coping humor. Psychology of Music, v. 50, n.6, p. 1877–1895, 2022.
CALZAVARA, Adriana A. K.; ALLIPRANDINI, Paula M. Z. Autorregulação e autoeficácia na construção da performance ao piano. Música Hodie, Goiânia, v. 22, 2022. Disponível em: https://revistas.ufg.br/musica/article/view/65981. Acesso em: 20 mar. 2024.
CAVALCANTI, Célia R. P. Um estudo sobre a autorregulação da prática instrumental de músicos instrumentistas. Música em perspectiva, v. 3, n.2, 2010.
EBRU, Ilkay; BOON, Tuncer. Self-regulated Learning Skills in Instrument Education: A Qualitative Stud. International Journal of Education and Literacy Studies, v. 12, n.1, 2024.
ERSOZLU, Zehra N.; MIKSZA, Peter. A Turkish adaptation of a self-regulated practice behavior scale for collegiate music students. Psychology of Music, 2015, v. 43, n. 6, p. 855-869, 2015.
GROSS, James J.; JOHN, Oliver P. Individual differences in two emotion regulation processes: Implications for affect, relationships, and well-being. Journal of Personality and Social Psychology, v. 85, n. 2, p. 348–362, 2003.
HATFIELD, Johannes L.; HALVARI, Hallgeir; LEMYRE, Pierre-Nicolas. Instrumental practice in the contemporary music academy: A three-phase cycle of Self- Regulated Learning in music students. Musicae Scientiae, v. 21, n. 3, p. 316 337, 2017.
HIPPLER, Kauanny. Autorregulação da aprendizagem de cantores em formação: um estudo exploratório realizado no 12º Festival de Música de Santa Catarina. Dissertação (Mestrado em Música) – Universidade Federal da Bahia, 68 p., 2017. Disponível em: https://repositorio.ufba.br/handle/ri/25981. Acesso em: 20 de abr. 2025.
KOESTNER, Richard; TAYLOR, Geneviève; LOSIER, Gaëtan F.; FICHMAN, Laura. Self- regulation and adaptation during and after college: A one-year prospective study. Personality and Individual Differences, v. 49, n. 8, p. 869 873, 2010.
MADEIRA Lígia R. B., ARAÚJO Marcos V., HEIN CHristooher F., MARINHO Helena. Adaptation of a self-regulated practice behavior scale for Portuguese music students. Psychology of Music. V. 46, n. 6, p. 795–812, 2018.
MADEIRA, Ligia R. B. Estratégias de auto-regulação da aprendizagem no ensino instrumental. Tese (Mestrado em Ensino de Música) – Universidade de Aveiro, 78 p., 2014. Disponível em: https://ria.ua.pt/handle/10773/12925. Acesso em: 23 set. 2024.
MARTIN, Andrew J. Enhancing student motivation and engagement: The effects of a multidimensional intervention. Contemporary Educational Psychology, v. 33, n.2, p. 239–269, 2008.
MENDES, Dayse C. G. Promoção da autorregulação do ensino e da aprendizagemem uma intervenção pedagógica na licenciatura em música da Universidade Federal de Pernambuco. Tese (Doutorado em Música) – Universidade Federal da Paraíba, João Pessoa, 254 p., 2023.
McPHERSON, Gary E.; McCORMICK, John W. Motivational and self-regulated learning components of musical practice. Bulletin of the Council for Research in Music Education, v.141, p.98-102, 1999.
McPHERSON, Gary E.; OSBORNE, Margaret S.; EVANS, Paul; MIKSZA, Peter. Applying self-regulated learning microanalysis to study musicians’ practice. Psychology of Music, v. 47, n. 1, 2017.
McPHERSON; Gary E.; RENWICK, James M. A Longitudinal Study of Self-regulation in Children's Musical Practice. Music Education Research, v.3, n.2, p. 169-186, 2001.
McPHERSON Gary E, ZIMMERMAN Barry. Self-regulation of Musical Learning: A social cognitive perspective skills. In: COLWELL R; WEBSTER P. Menc Handbook of research on music learning, col 2: applications. New York: Oxford University Press, 2011. p.130-175. Disponível em: https://www.academia.edu/30238479/ McPherson_and_Zimmerman_2011. Acesso em: 13 ago. 2021.
MIKSZA, Peter. The Development of a Measure of Self-Regulated Practice Behavior for Beginning and Intermediate Instrumental Music Students. Journal of Research in Music Education, v. 59, n.4, p. 321–338, 2012.
NEVES, Karoline N. Construção da performance musical de crianças ao piano: um estudo à luz da aprendizagem autorregulada. Dissertação (Mestrado em Música) – Brasília, Universidade de Brasília, Instituto de Artes, 179 p., 2024.
NILSON, Linda B. Creating Self-Regulated Learners. Strategies to Strengthen Student’s Self-Awareness and Learning Skills. Sterling, Virginia: Stylus Publishing, LLC. 2013. (152 p).
OLIVEIRA, Daniel A. P. Do Sistema Franke à nova escola holandesa: abordagens técnicas e pedagógicas sobre a digitação de quatro dedos (1-2-3-4) no contrabaixo. Dissertação (Mestrado Profissional em Artes) – Universidade de Brasília, Brasília, 239 p., 2025.
O’NEILL, Susan A.; McPHERSON, Gary E. Motivation. In: R. Parncutt; G. E. McPherson (Eds), The science and psychology of music performance: Creative strategies for teaching and learning. Oxford: Oxford University Press, 2002 (p. 31-46).
OTUTUMI, Cristiane H.V. As Cartas do Gervásio e a autorregulação da aprendizagem como potencializadoras do estudo na Percepção Musical. Opus, v. 23, n. 3, 2017.
PEISTARAITE, Ugne, CLARK, Terry. Emotion regulation processes can benefit self-regulated learning in classical musicians. Front. Psychol, v. 11, 2020.
PETTICREW, Mark. Time to rethink the systematic review catechism? Moving from
‘what works’ to ‘what happens’. Systematic Reviews, v. 4, n. 36, 2015.
PETTICREW, Mark; ROBERTS, Helen. Systematic Reviews in the social sciences: a pratical guide. Blackwell Publishing, 2006. Disponível em: https://fcsalud.ua.es/en/portal-de-investigacion/documentos/tools-for-the- bibliographic-research/guide-of-systematic-reviews-in-social-sciences.pdf. Acesso em: 07 nov. 2024.
PINTRICH, P. R. A Conceptual Framework for Assessing Motivation and Self- Regulated Learning in College Students. Educational Psychology Review, v. 16, p. 385-407, 2004.
PIKE, Pamela D. Exploring Self-regulation through a reflective practicum: a case study of improvement through mindful piano practice. Music Education Research, [s. l.], v. 14, n. 4, p. 398-409, 2017. Disponível em: https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/14613808.20 17.1356813. Acesso em: 19 mar. 2024.
SANTOS, Jâmison S. Q. Autorregulação e Prática Deliberada: um estudo com alunos em cursos de bacharelado em violão. Dissertação (Mestrado em Música) – Universidade Federal da Bahia, Salvador, 118 p., 2017.
SANTOS, Regina A. T; GERLING, Cristina C. Investigação e auto-regulação na preparação de uma obra pianística. In: Anais... VI SIMCAM. Universidade Federal do Rio de Janeiro, 2010. Disponível em: https://antigo.anppom.com.br/anais/simcamVI.pdf. Acesso em: set. 2024.
SANTOS SILVA, Camilla dos S.; ARAUJO, Marcos V., MARINHO, Helena. Attitudes in music practice: a survey exploring the self-regulated learning processes of advanced Brazilian and Portuguese musicians. Front. Psychol., vol. 15, 2024.
SCHUNK, D. H.; GREENE, J. A. Handbook of Self-regulation of Learning and Performance. New York Routledge, 2018.
SILVA, Camilla dos Santos; FIORINI, Carlos. A prática instrumental diária de graduandos em Música: estratégias de aprendizagem e autorregulação. Opus, v. 27 n. 3, p. 1-20, set/dez. 2021.
StGEORGE, Jennifer; HOLBROOK, Allyson; CANTWELL, Robert. Learning patterns in music practice: Links between disposition, practice strategies and outcomes. Music Education Research. vol.14, n.2, p.243-263, 2012.
SUZUKI, Akiho; MITCHELL, Helen F. What makes practice perfect? How tertiary piano students self-regulate play and non-play strategies for performance success. Psychology of Music, v. 50, n. 2, 2022.
TOPOĞLU, Onur.; TOPOĞLU, Evin E. Examining Perceived Self-Regulation Beliefs of Pre-Service Music Teachers in Musical Instrument Practice. International Journal of Human Sciences, v. 15, n. 4, p. 2180-2189, 2018. Disponível em: https://eric.ed.gov/?id=ED590372. Acesso em: 10 fev. 2025.
TURAN, Sevgi. Probleme dayalı öğrenmeye ilişkin tutumlar: Öğrenme becerileri ve başarı arasındaki ilişkiler [The relationship between attitudes to problem-based learning, learning skills and achievement]. Tese, Hacettepe Medical School, 299 p., 2009. Disponível em: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp id=g6jxQj1HX4qlZu5wo-2RZQ&no=PkeIAKiQljllOcGigwow3A. Acesso em: 23 set. 2024.
TURHAL, Ersin. Self-regulation behaviors of music education students. International Journal of Research in Education and Science (IJRES), v. 8, n. 2, p. 362-377, 2022.
VELOSO, Flávio Denis Dias; ARAÚJO, Rosane Cardoso de. Um estudo sobre a autorregulação de alunos de percussão em cursos de bacharelado em música. In: SIMPÓSIO INTERNACIONAL DE COGNIÇÃO E ARTES MUSICAIS, 13., 2017, Curitiba. Anais... Curitiba: Ufpr, 2017. p. 390-397. Disponível em: https://www.academia.edu/33692338/Um_estudo_sobre_a_autorregula%C3%A7%C3 %A3o_de_alunos_de_percuss%C3%A3o_em_cursos_de_bacharelado_em_m%C3%B Asica. Acesso em: 27 nov. 2024.
VIEIRA JÚNIOR, Luis Antônio Braga. “Ele ensinava o básico e nós buscávamos a perfeição": estratégias de autorregulação da aprendizagem musical em uma banda de música escolar. Dissertação (Mestrado em Música) – Universidade de Brasília, Instituto de Artes, Brasília, 102 p., 2017.
WINNE, Philip. Improving Measurements of Self-Regulated Learning. Educational Psychologist, v. 45, n. 4, p. 267 276, 2010.
ZHANG, Chunxiao; KWAN, Joyce L. Y.; LEUNG, Bo-Wah. Relationships between perceived parenting styles and the self-regulated music practice of Chinese music majors. Musicae Scientiae, v. 29, n. 1, 2023.
ZIMMERMAN, Barry. J. Becoming a self-regulated learner: an overview. In: Theory into practice, v. 41, n. 2, p. 64-70, 2002. Disponível em: https://www.researchgate.net/publication/237065878_Becoming_a_Self- Regulated_Learner_An_Overview/stats. Acesso em: 04 jul. 2019.
ZIMMERMAN, Barry. J. Self-Regulated Learning: Theories, Measures, and Outcomes. In: J. D. Wright (Ed.), International Encyclopedia of the Social amp; Behavioral Sciences, 2015 (p. 541-546). Oxford: Elsevier.
ZIMMERMAN, Barry. J.; SCHUNK, D. H. (Eds.). Handbook of self-regulation of learning and performance. Routledge/Taylor & Francis Group. 2011.
Downloads
Publicado
Como Citar
Edição
Seção
Licença
Os(As) autores(as) que tiver(em) seu texto manuscrito aprovado deverá(ão) enviar à Editoria da REVISTA uma Carta de Cessão (modelo enviado no ato do aceite), cedendo os direitos autorais para publicação, em regime de exclusividade e originalidade do texto, pelo período de 2 (dois) anos, contados a partir da data de publicação da REVISTA.
DECLARAÇÃO DE ORIGINALIDADE E EXCLUSIVIDADE DE CESSÃO DE DIREITOS AUTORAIS
Declaramos que os artigos presentes na REVISTA DA ABEM são originais e não foram submetidos à publicação em qualquer outro periódico nacional ou internacional, quer seja em parte ou na íntegra. Declaramos, ainda, que, após um artigo ser publicado pela REVISTA DA ABEM, ele não poderá ser submetido a outra forma de publicação, no prazo de dois anos. Passado esse período, a REVISTA DA ABEM cede direitos aos(às) autores(as) para publicarem o texto em livros ou outro periódico, desde que haja autorização do Conselho Editorial.
Também temos ciência que a submissão dos originais à REVISTA DA ABEM implica transferência dos direitos autorais da publicação digital e, a não observância desse compromisso submeterá o(a) infrator(a) a sanções e penas previstas na Lei de Proteção dos Direitos Autorais (nº 9610, de 19/02/98).
